Onderzoeker van de week: Hans Nijman

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Hans Nijman

​We gaan met een vaccin werken dat het immuunsysteem een boost moet geven.

Prof. dr. Hans Nijman

Een vaccin tegen ovariumcarcinoom

Het ontwikkelen van een vaccin dat helpt om ovariumcarcinoom (eierstokkanker) beter te kunnen behandelen. Dat is de wens van prof. dr. Hans Nijman. Aan het UMC Groningen zet hij zich vol passie in voor een goed werkende immunotherapie tegen deze vorm van kanker. Dat is nodig ook, want de prognose bij ovariumcarcinoom is slecht: na 5 jaar is nog slechts 35% van de patiënten in leven.
 
De studie van professor Nijman, die in 2016 van start gaat, omvat twee onderdelen: “We gaan met een vaccin werken dat het immuunsysteem een boost moet geven. Daarnaast willen we met beeldvormende technieken onderzoeken of we kunnen waarnemen dat geactiveerde cellen van het immuunsysteem na vaccinatie de tumor binnendringen”, legt hij uit.
 

Laten zien dat het werkt

Eerst het vaccin zelf. Dat noemt Nijman een ‘cocktail’: “We gaan heel specifiek bepalen welke antigenen het meest frequent voorkomen bij ovariumcarcinoom en of deze antigenen door het immuunsysteem herkend worden. De geselecteerde antigenen gaan we als een cocktail testen op veiligheid, immunogeniciteit en klinische effectiviteit bij patiënten met ovariumcarcinoom.”
 
Goed om te weten: immunogene antigenen zijn eiwitten, in dit geval eiwitten die ovariumcarcinoomcellen bij zich dragen, die in staat zijn om het immuunsysteem te activeren. Door na vaccinatie aan de antigenen in de cocktail te snuffelen, gaan de cellen van het immuunsysteem jagen op de cellen met die antigenen: de kankercellen.
 
Het is motiverend om met elkaar te kunnen werken aan de rand van wat we weten.

Het tweede deel van het project gaat over het lichaamsbreed in kaart brengen van de werking van het vaccin: “Er is grote behoefte aan technieken die kunnen voorspellen of de cellen van het immuunsysteem actief zijn en ook daadwerkelijk de tumor infiltreren.” Het gaat hierbij specifiek om T-cellen die door een vaccin worden geactiveerd. Nijman: “In  preklinisch modellen, waaronder de muis, hebben we aangetoond dat we geactiveerde T-cellen kunnen volgen met beeldvormende technieken. De volgende stap is nu om deze techniek bij patiënten te testen”.
De onderzoeker legt uit hoe dat werkt: “Op geactiveerde T-cellen zit een receptor (een soort antenne), die IL2-receptor heet. Daaraan koppelt het eiwit IL2. Aan het eiwit IL2 koppelen we een PET tracer. Het IL2 gekoppeld aan de PET tracer zal binden aan de IL2 receptor aanwezig op de geactiveerde T-cellen, waardoor je met een PET scan kunt volgen waar die T-cellen naartoe gaan.”
 

Bijzonder opgetogen

Nijman verwacht zijn eerste patiënt eind 2016 met het veelbelovende vaccin te kunnen behandelen. Vervolgens wordt het spannend: “Het zal moeten blijken of we met het vaccin een goede immuunrespons op kunnen wekken. En ook of de geactiveerde T-cellen vervolgens wel naar de tumor gaan. Ik zal uiteraard bijzonder opgetogen en blij zijn voor mijn patiënten als wij een vaccin in handen hebben dat effectief is. Helemaal mooi wordt het  als blijkt dat de PET scan ons een beeld geeft van wat er met de cellen van het immuunsysteem gebeurt.”
 
Hans Nijman benadrukt: “Als een beeldvormende techniek informatie kan geven over de activiteit van de cellen van het immuunsysteem bij patiënten met kanker, kan dat mogelijk helpen bij het bepalen welke patiënten gebaat zijn bij veelbelovende nieuwe medicijnen zoals de ‘checkpoint inhibitors’.” Nijman doelt daarmee op een veelbelovende, maar ook kostbare, vorm van immunotherapie, die echter maar bij een deel van de patënten werkt. “We weten dat de ‘checkpoint inhibitors’ met name effectief zijn in patiënten waarbij er veel T-cellen in de tumor zitten. Als wij kunnen aantonen dat de beeldvormende techniek die wij gaan testen hier inzicht in kan geven voor elke individuele patiënt, dan kan je daarmee besluiten welke patiënt je dit soort medicijnen wel of niet moet geven. Dat brengt patiënten, medici en de maatschappij een stap verder.”
 

De tijd als vijand

Nijman combineert in het UMC Groningen verschillende rollen. “Voor mij was vanaf mijn studie helder dat er in mijn toekomstige vak een deel chirurgie moest zitten en een deel onderzoek. Uiteraard geeft de onderzoeks-component wel eens frustratie, maar veel vaker geeft het veel energie! Het is motiverend om met elkaar te kunnen werken aan de rand van wat we weten. Die energie maakt dat je heel veel andere dingen ernaast kan doen. De combinatie van de taken als afdelingshoofd obstetrie & gynaecologie, als arts, als wetenschapper, en als docent en opleider met daarnaast het werken aan de organisatie van zorg: die combinatie is goud! Eigenlijk is de grootste vijand de tijd. Er zitten maar 24 uur in een dag…”

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: Prof. dr. H.W. (Hans) Nijman
Instituut: UMC Groningen
Vakgebied: Gynaecologische oncologie
Start project: 1 juli 2016 
Looptijd:  4 jaar
Financiering KWF: 572.500,- euro