Onderzoeker van de week: Hans Langendijk

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Hans Langendijk

​Bijwerkingen in het hoofd-halsgebied hebben een grote impact op het sociaal functioneren van patiënten.

Prof. dr. Hans Langendijk

Bestraling op maat

Tumoren in het hoofd-halsgebied worden vaak behandeld met bestraling. Dat kan de nodige bijwerkingen opleveren. Onderzoeker van de week professor Hans Langendijk wil iets voor deze patiënten betekenen door te werken aan ‘bestraling op maat’.
 
De complicaties die kunnen optreden na bestraling variëren van vervelend tot regelrecht gevaarlijk. Langendijk somt er een aantal op: “Het droge-mondsyndroom bijvoorbeeld. Dat geeft problemen met spreken en slikken, en ook ’s nachts met slapen. Mensen moeten eruit om te drinken en even later weer om te plassen. Dat levert moeheid op en heeft een enorme impact op de kwaliteit van leven. Daarnaast kan tandbederf optreden, schimmelinfecties, smaakverlies, en gewichtsverlies door slikproblemen. Ook aantasting van botweefsel komt voor. Het is een heel scala van problemen. En omdat het in het hoofd-halsgebied zit, heeft dat vaak een grote impact op het sociaal functioneren van patiënten.”
 

Complicaties voorspellen

Deze problemen vragen om verbetering van de behandeling. De oplossing zoekt Langendijk in een model-aanpak: “Wij gaan voorspellende modellen ontwikkelen die de relatie beschrijven tussen de driedimensionale dosisverdeling in de verschillende risico-organen in het hoofd-halsgebied, en de kans op complicaties. In die modellen nemen we alle veel voorkomende complicaties mee.”
 
Een soort ‘bestraling op maat’ dus. “Daarmee kun je voor élke patiënt voor elk bestralingsplan een toxiciteitsprofiel – een bijwerkingenprofiel – opstellen. Zowel als het gaat om de acute toxiciteit op het moment zelf, als op langere termijn, tot vijf jaar na de behandeling.” Het idee daarachter is dat er aan de hand van het voorspelde toxiciteitsprofiel kan worden gesleuteld aan het behandelplan.
 
We willen precies de patiënten kunnen selecteren voor wie protonentherapie de meeste voordelen oplevert.

“Het aardige is dat we straks een planningsysteem krijgen waarbij er niet één plan wordt gemaakt, maar automatisch een heel scala aan behandelplannen wordt gegenereerd. Je kunt je voorstellen dat als je met bijvoorbeeld twintig verschillende bijwerkingen op twintig verschillende tijdstippen te maken hebt, er vierhonderd combinaties zijn. Voor een gewone dokter is er dan niet meer uit te komen welk plan hij nou het beste kan kiezen. Daarom gaan we ook een ‘kwaliteitsscore’ ontwikkelen: die geeft aan wat het meest optimale plan is.”
 

Unieke kansen in Groningen

Groningen is een goede plaats om de risicomodellen op te stellen, omdat er veel gegevens van patiënten beschikbaar zijn: “Vanaf 2007 houden we van alle patiënten die voor hun hoofd-halstumor worden bestraald een groot aantal gegevens bij, zoals de dosisverdeling van de bestraling, acute en late complicaties en de ervaren kwaliteit van leven van de patiënt. Dat gaat om 900 patiënten. Dat is uniek.”
 
Een andere belangrijke factor in dit verhaal is een groot bouwproject dat momenteel gaande is op het terrein van het UMCG. Daar komt in 2017 een centrum voor protonentherapie een zeer geavanceerde vorm van bestraling die de mogelijkheid biedt om de gezonde weefsels beter te sparen, maar waar niet elke patiënt per se baat bij heeft. “We willen dat toxiciteitsprofiel gebruiken om patiënten te selecteren voor die nieuwe technologie. Protonentherapie is duurder en complexer, en daarom wil je precies die patiënten kunnen selecteren voor wie protonentherapie de meeste voordelen oplevert.”

Het zijn allemaal spannende ontwikkelingen waar Langendijk op verschillende niveaus mee te maken krijgt. Want hij is niet alleen onderzoeker: “Ik ben daarnaast ook hoofd van de afdeling Radiotherapie. En ik doe ook zelf nog een deel patiëntenzorg. Gelukkig, want ik vind het vak niet alleen inhoudelijk boeiend; ik vind het ook leuk om gewoon met mensen te werken en ze te behandelen. Het leuke aan onderzoek is dan weer dat je een bijdrage kan leveren om het nóg beter te krijgen. Dat je bij nieuwe technologie echt wetenschappelijk hard kan maken dat het voordeel oplevert voor de patiënt.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: prof. dr. J.A. (Hans) Langendijk
Instituut: UMC Groningen
Vakgebied: Radiotherapie
Start project: 1 januari 2017
Looptijd: 6 jaar
Financiering KWF: € 565.000,-