Onderzoeker van de week: Hans Kaanders

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Hans Kaanders
Prof. dr. Hans Kaanders

​Er is niet veel voor nodig om dit in de Nederlandse zorg te implementeren.

Prof. dr. Hans Kaanders

Hoofd-halstumoren gevoeliger maken voor bestraling

Patiënten met vergevorderde keel- of strottenhoofdkanker hebben helaas geen beste vooruitzichten. Ondanks intensieve bestraling en chemotherapie overlijdt meer dan de helft binnen 5 jaar na de diagnose.

Prof. dr. Hans Kaanders, radiotherapeut bij het Radboudumc, maakt het leed van dichtbij mee en onderzoekt of hij zijn patiënten een betere behandeling kan bieden. Hij licht de essentie van het onderzoek toe: ‘In alle hoofd-halstumoren komen in meer of mindere mate zuurstofarme gebieden voor. Tumorcellen in deze gebieden zijn minder gevoelig voor bestraling. Ons doel is die gevoeligheid te verhogen.’

Nimorazol toevoegen

Kaanders’ onderzoek maakt deel uit van een internationale studie waar 11 centra uit Europa en 1 uit Canada aan meewerken. Gezamenlijk onderzoeken zij of het toevoegen van het geneesmiddel nimorazol aan de standaardbehandeling tot een betere genezingskans leidt.

Tumorcellen in zuurstofarme gebieden zijn minder gevoelig voor bestraling. Ons doel is die gevoeligheid te verhogen.

De achterliggende gedachte is dat nimorazol tumorcellen die in een zuurstofarme omgeving verkeren, gevoeliger maakt voor bestraling. Kaanders: ‘In Denemarken is een jaar of 15 geleden al een studie met nimorazol gedaan. In dat onderzoek werden de werkzaamheid en de overlevingswinst duidelijk aangetoond. Helaas is het bij die ene studie gebleven, terwijl je natuurlijk meerdere studies moet doen voordat je een nieuwe behandeling routinematig kunt toepassen. De reden dat het onderzoek niet verder van de grond kwam, is dat geen enkele farmaceut voor het middel te interesseren was.’

Te goedkoop

Nimorazol is van oudsher een middel tegen parasitaire infecties en in die hoedanigheid al jarenlang bekend. Nieuwe studies zijn echter nodig om het ook als kankerbehandeling in te mogen zetten. En juist daar zijn bedrijven niet zo happig op, want het patent op nimorazol is al lang verlopen. Kaanders vindt het buitengewoon wrang: ‘Het ironische is dat er een effectief middel voorhanden is, maar dat het te goedkoop is. De winstmarges zijn zo laag, dat niemand wil investeren om het als kankermiddel op de markt te zetten. In al die jaren is het alleen in Denemarken toegepast, maar ook daar kregen ze uiteindelijk de productie niet rond. In de rest van de wereld hebben kankerpatiënten er nooit over kunnen beschikken.’

Tweede leven

Toch raakte de Deense studie niet uit beeld en bleven onderzoekers zoals Kaanders nieuwsgierig naar de gunstige effecten van nimorazol. De hoop op een doorstart bleef bestaan en die kwam er uiteindelijk toen een klein bedrijf het middel weer in productie nam. Het onderzoek kon een vervolg krijgen.

De ironie is dat er een effectief middel is, maar dat het te goedkoop is

Van een exacte herhaling van de Deense studie is echter geen sprake zegt Kaanders: ‘We kunnen die studie ethisch gezien niet uitvoeren, omdat de standaardbehandeling inmiddels is veranderd. Destijds werden patiënten alleen bestraald, nu krijgen ze ook chemotherapie erbij. Daarom vergelijken we in onze studie de huidige standaardbehandeling met de standaardbehandeling plús nimorazol.’

Voorspellende test

Omdat nimorazol het effectiefst is in een zuurstofarme omgeving, worden alle studiedeelnemers daar genetisch op gescreend. Kaanders: ‘Van elke patiënt sturen we tumorweefsel naar een laboratorium in Denemarken. Daar bepalen ze aan de hand van het genetische profiel of een tumor al dan niet zuurstofarm is. Het belang hiervan is dat de winst van nimorazol vooral wordt verwacht bij de patiënten met een zuurstofarme tumor. Als die aanname juist is, dan zou het kunnen dat we in de toekomst op basis van het genetisch profiel besluiten of patiënten al dan niet nimorazol krijgen.’

Bijwerkingen

Nimorazol is een goedkoop, bestaand middel dat kan bijdragen aan een beter behandelresultaat. De vraag rijst dan al snel waarom je het middel niet aan iedere kankerpatiënt zou geven. Kaanders zet daar zijn vraagtekens bij: ‘Het middel is niet zonder bijwerkingen. Het versterkt bijvoorbeeld de misselijkheid die optreedt bij bestraling en chemotherapie. Dat is wellicht acceptabel als daar een toegenomen genezingskans tegenover staat, maar als die kans klein of nihil is, dan moet je als arts proberen om je patiënt die extra klachten te besparen’.

Meer genezing binnen handbereik

Nimorazol moet dus niet onthaald worden als een wondermiddel, maar patiënten met zuurstofarme tumoren mogen zich verheugen op betere vooruitzichten: ‘We verwachten dat 56% van de patiënten zónder nimorazol 2 jaar na de behandeling nog steeds ziektevrij is. Bij patiënten mét nimorazol hopen we dat dat percentage boven de 76% zal liggen. Een winst van ruim 20% dus.’ Bovendien ziet Kaanders weinig problemen om de behandeling in de praktijk te krijgen: ‘Voor het bedrijf dat nimorazol produceert, is het van belang dat het middel op grote schaal wordt toegepast. Dat is zeker haalbaar. De productiekosten zijn laag, waardoor ze een prijs kunnen rekenen die niet overdreven hoog is. Waarschijnlijk een paar honderd euro per patiënt. Dat is erg goedkoop in vergelijking met veel andere kankerbehandelingen. Ook de technieken voor de genetische analyse zijn in alle academische ziekenhuizen aanwezig, dus er is niet veel voor nodig om dit in de Nederlandse zorg te implementeren.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: ​Prof. dr. J.H.A.M. (Hans) Kaanders
Instituut: Radboudumc
Vakgebied: Radiotherapie
Start project: 1 januari 2015
Looptijd: 5 jaar
Financiering KWF: 268.900,- euro

Extra informatie

  • De studie richt zich op tumoren die niet zijn veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV).
  • Ook VUmc doet mee aan deze studie van de European Organisation for Research and Cancer Treatment (EORTC)
Meer over de Nimoral-studie