Onderzoeker van de week: Geert Kops

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Geert Kops

​Het geeft een enorme kick om iets uit te vogelen dat momenteel nog niemand snapt.

Prof. dr. Geert Kops

Kanker en de oneerlijke verdeling van genetisch materiaal

Een menselijk lichaam maakt ongeveer 100 biljoen celdelingen mee in zijn of haar leven. Niet zo gek dus dat het ook weleens iets mis gaat. In de meeste gevallen levert een foutje geen probleem op, of repareert de cel de schade helemaal zelf. Soms ook gaat het zó faliekant mis, dat de dochtercel niet levensvatbaar is en netjes wordt afgevoerd. Maar problematisch wordt het als de schade niet reparabel is, maar óók niet tot celdood leidt. Want dan kan kanker ontstaan.
 

Genetisch oneerlijk verdeeld

Prof. dr. Geert Kops doet onderzoek naar celdeling en de relatie met kanker. Daarbij kijkt hij met name naar de verdeling van het genetische materiaal, verdeeld in chromosomen. “In het genetisch materiaal zit een hele handleiding aan informatie die de cel nodig heeft om goed te functioneren. Voordat de cel in tweeën deelt kopieert hij die informatie, zodat beide cellen na de deling over gelijke informatie beschikken. Dankzij eerder wetenschappelijk onderzoek weten we dat die verdeling bij kankercellen niet goed gaat. Ik wil uitzoeken hoe dat precies zit. Of het bijvoorbeeld een oorzaak is voor het ontstaan van kanker, of een symptoom van de ziekte.”
 
Kops bestudeert dit fenomeen in meerdere KWF-onderzoeken. In een project dat al wat langer loopt bekijkt hij bijvoorbeeld of je kankercellen ‘over het randje kan jagen’ als je ervoor zorgt dat ze nóg meer fouten maken. “Dan ga je dus richting een therapie, door het proces van foutjes maken nog wat verder te verergeren. Want als kankercellen nog meer fouten maken gaan ze dood. Wat je natuurlijk niet wil is dat gezonde cellen door de extra fouten kankercellen worden. Op de cellijnen waarin we dit onderzoek doen, zijn de eerste resultaten goed. De gezonde cellen hebben goede verdedigingsmechanismen tegen de extra fouten.”
 
In organoiden kan ik veel beter zien hoe vaak het nou voorkomt dat chromosomen verkeerd worden verdeeld tijdens de celdeling.

In het KWF-project dat in 2016 is opgestart, staat een fundamentelere vraag centraal: hoe vaak gebeurt dat nou, dat verkeerd verdelen? En hoe komt dat? En als je naar tumormateriaal kijkt, is er dan een algemene oorzaak terug te vinden voor verschillende kankerpatiënten? Een soort gemene deler?
 

Onderzoek met organoïden

Waar het andere project met cellijnen gaat, heeft Kops voor de beantwoording van deze vragen in dit nieuwe project de beschikking over een mooie innovatie: organoïden. Dat zijn 3D-weefselkweekjes van tumorcellen, waar KWF in een eerder onderzoek van prof. Hans Clevers aan heeft bijgedragen.
 
“Cellijnen hebben zo hun nadelen. Dat is een laagje van één celdikte op de petrischaal. Vaak gaat het ook nog eens om cellen die oorspronkelijk decennia geleden zijn verkregen en inmiddels in sommige gedragingen niet meer lijken op de oorspronkelijke tumor. Organoïden daarentegen zijn een soort mini-tumortjes, een bolletje met wat uitstulpingen, en lijken in allerlei opzichten nog zeer sterk op de oorspronkelijke tumoren waaruit ze zeer recent zijn weggehaald. Dat biedt de mogelijkheid om dynamische processen in ‘echt’ tumorweefsel te meten waar we voorheen alleen momentopnamen konden zien in bevroren tumormateriaal. In organoiden kan ik bijvoorbeeld veel beter zien hoe vaak het nou voorkomt dat chromosomen verkeerd worden verdeeld tijdens de celdeling”, legt Kops uit.

Hij hoopt in de komende 4 jaar grote stappen te kunnen maken in de organoïds: “Ik zou het heel mooi vinden als we kunnen aantonen wat de moleculaire oorzaken zijn van die fouten. We zien het fenomeen terug in darmtumoren, maar ook bij alvleesklierkanker. Ik hoop dat we daar één oorzaak voor kunnen vinden. Maar het kan ook zijn dat er honderd wegen naar Rome leiden. Dan is het in termen van behandeling lastiger om op aan te grijpen, maar dan weten we in ieder geval wel dat er heel veel manieren zijn voor een kankercel om dit te krijgen.”
 
Het is dus een puzzel met een onbekend aantal stukjes, maar daar zit ‘m voor Kops juist de uitdaging. “Ik houd van puzzeltjes! Waarom werkt iets zoals het werkt? Ik werd ooit aangetrokken door Biologie, dat ging ik studeren in Utrecht. Toen ik het vak Moleculaire Celbiologie kreeg, viel er veel op zijn plek. Je leert begrijpen hoe leven werkt als je weet hoe moleculen in een cel werken. Het geeft een enorme kick om iets uit te vogelen dat momenteel nog niemand snapt. En uiteindelijk is kanker een moleculair probleem.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​​Naam: prof. dr. G.J.P.L. (Geert) Kops
Instituut: Hubrecht Instituut
Vakgebied: moleculaire biologie
Start onderzoek: 1 januari 2016
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: €565.100,-