Onderzoeker van de week: Erik de Vries

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Erik de Vries

​Het grote voordeel is dat we niet naar één tumor kijken, maar een plaatje kunnen maken van het hele lichaam, zodat we alle uitzaaiingen van de patiënt kunnen meten.

Dr. Erik de Vries

Met een PET-scan voorspellen of een medicijn werkt

​Een veelbelovende ontwikkeling binnen de kankerbestrijding is immunotherapie. Bij deze behandelvorm worden afweercellen van de patiënt geholpen om zelf de tumor op te ruimen. Veel van deze therapieën bevinden zich nog in een pril onderzoeksstadium, maar er zijn ook al medicijnen daadwerkelijk op de markt. Een voorbeeld daarvan is ipilimumab. Dit middel kan worden voorgeschreven in een vergevorderd stadium van huidkanker, maar werkt maar bij een deel van de patiënten. Als het nou om een aspirientje zou gaan zou dat niet zo erg zijn, maar ipilimumab kan gepaard gaan met ernstige, soms levensbedreigende bijwerkingen. Daarnaast is de behandeling erg prijzig: de kosten van 4 behandelingen van 3 weken bedragen 80.000 euro.
 
Het zou dus om meerdere redenen prettig zijn als je vooraf kunt voorspellen of het medicijn wel of niet aan zal slaan. Aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt dr. Erik de Vries een methode die dat mogelijk maakt: PET-imaging.
 

Zichtbare radioactiviteit

De Vries legt uit hoe de beeldvormende techniek in zijn werk gaat: ‘Je spuit een radioactief gelabeld stofje in de bloedbaan van een patiënt. Vervolgens kunnen we met een PET-camera bekijken hoe dat stofje zich verdeeld heeft over het lichaam. In dit geval hebben we een gelabeld eiwit dat bindt aan afweercellen die zijn geactiveerd om de tumor aan te vallen.’
 
En met de uitgespaarde kosten kunnen we dan weer andere patiënten beter behandelen.
 
Op de PET-scan zijn ophopingen van het radioactieve eiwit zichtbaar, waardoor je dus kan zien waar zich grote aantallen geactiveerde afweercellen bevinden in het lichaam: ‘En niet alleen in de tumor, maar eventueel ook in andere organen waar je eigenlijk geen ophoping verwacht. Dat zou dan duiden op een immuunreactie tegen het eigen weefsel. Op die manier kan je dus mogelijk ook voorspellen of patiënten ernstige bijwerkingen zullen krijgen.’
 
Als de methode werkt, kunnen oncologen in de toekomst in een vroeg stadium van de behandeling zien of de patiënt reageert op de behandeling of niet. ‘Patiënten die niet op de behandeling reageren kan je dan op een andere behandeling overzetten, waardoor ze mogelijk ook minder van de negatieve bijwerkingen krijgen. En met de uitgespaarde kosten kunnen we dan weer andere patiënten beter behandelen.’
 

Andere toepassingen

In deze studie, die mede wordt gefinancierd door ZonMw, kijkt De Vries niet alleen naar melanoompatiënten, maar ook naar mogelijke toepassingen van de PET-scan voor patiënten met baarmoederhalskanker. ‘Die worden normaalgesproken behandeld met chemo- en radiotherapie, gevolgd door een brachytherapie. Dat is een intensieve behandeling. Ook daar willen we op verschillende tijdstippen gaan kijken of we met onze PET-scan kunnen afbeelden of die patiënten wel reageren op de behandeling.’
 
In het verleden zag De Vries al dat een PET-scan ook kan helpen bij het opsporen van uitzaaiingen. ‘Het grote voordeel is dat we niet naar één tumor kijken, maar een plaatje kunnen maken van het hele lichaam, zodat we alle uitzaaiingen van de patiënt kunnen meten. In een eerdere studie vonden we met een PET-scan 20-25% meer tumoren dan die bekend waren.’
 
Wat in het ene specialisme wordt gevonden, kun je ook gebruiken in een ander specialisme.
 
De techniek is dus veelbelovend, maar moet zich eerst nog in de praktijk bewijzen. ‘Het in te spuiten stofje doet in proefdieren goed wat we willen dat het doet, maar om het in patiënten te mogen gebruiken moeten we eerst nog aan bepaalde eisen voldoen. Daar zijn we nu mee bezig. We gaan ook vergelijken in stukjes tumormateriaal of hetgeen we vinden in de PET-scan goed overeenkomt met wat we in het tumormateriaal onder de microscoop zien.’ Een vervolgstudie zal daarna in een grote groep patiënten de kosteneffectiviteit en de voorspellende waarde van de PET-scan moeten bevestigen.
 
Erik de Vries noemt zijn onderzoeksveld een mooie samenkomst van meerdere vakgebieden: ‘Mijn veld, de nucleaire geneeskunde, is heel interessant. Je zit tussen verschillende specialismen in. Het ene moment werk je met oncologie, dan met neurologie, dan met cardiologie. Het voordeel daarvan is dat je als een brug tussen verschillende specialismen kunt werken. Wat in het ene specialisme wordt gevonden, kun je ook gebruiken in een ander specialisme.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

Naam: dr. E.F.J. (Erik) de Vries
Instituut: Universitair Medisch Centrum Groningen
Vakgebied: Nucleaire geneeskunde
Start project: 2014
Looptijd: 3 jaar
Financiering KWF: n.n.t.b.

Meer onderzoekers?

​Benieuwd wie er nog meer onderzoeker van de week is geweest?
Bekijk het archief