Onderzoeker van de week: Ellen Zwarthoff

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Ellen Zwarthoff

​Als er voor deze categorie patiënten alternatieven zijn, is dat zeer welkom

prof. dr. Ellen Zwarthoff

Gevaarlijke blaastumoren gericht bestrijden

Jaarlijks krijgen ruim 6000 Nederlanders de diagnose blaaskanker te horen. Ongeveer een kwart van deze tumoren is al zodanig ver door de blaaswand heen gegroeid dat de blaas verwijderd moet worden om te voorkomen dat de tumor zich verder in het lichaam verspreidt. Dit is een ingrijpende operatie, die de kwaliteit van leven van de (vaak al oudere) patiënten behoorlijk kan aantasten. Van de overige blaastumoren heeft ongeveer de helft het risico om door de wand van de blaas heen te groeien.

Om verder doorgroeien van deze meer gevaarlijke tumoren te voorkomen wordt de blaas nu - na verwijdering van de tumor - eenmalig behandeld met chemotherapie, gevolgd door 6-wekelijkse BCG-blaasspoelingen. Die blaasspoelingen zijn echter niet voor iedereen een optie, weet onderzoeker van de week prof. dr. Ellen Zwarthoff, biochemicus op de afdeling Pathologie in het Erasmus MC in Rotterdam. Daarom gooit zij het over een andere boeg.
 

Cellulaire afvalverwerking

Zwarthoff richt zich in dit onderzoek op lysosomen. “Dat zijn de afbraakfabriekjes van de cel. Gebruikte eiwitten worden in de lysosomen kapotgemaakt, waarna de bouwstenen kunnen worden hergebruikt”, verduidelijkt ze.
 
Maar deze afbraak-units kunnen op hun beurt zelf óók kapot. En daar wordt het interessant wat betreft de bestrijding van tumoren. “Mijn Deense collega professor Marja Jäätelä heeft uitgevonden dat je lysosomen met bepaalde medicijnen kapot kunt maken. Wat er dan gebeurt, is dat de afbraakenzymen uit lysosomen terecht komen in de cel zelf en daar tekeergaan. Dan gaat de cel dood. Nu blijkt dat lysosomen met name in kankercellen veel kwetsbaarder zijn dan in normale cellen.” 
 
In cellijnen bleken de blaaskankercellen inderdaad dood te gaan door behandeling met deze medicijnen.
 
Op die manier zouden kankercellen specifiek kunnen worden bestreden, door hun lysosomen kapot te maken. Juist ook bij blaaskanker, vervolgt Zwarthoff: “Als je dat medicijn kunt oplossen en in de blaas inbrengen, dan komt het niet in de rest van het lichaam en zou het best een goede behandeling kunnen zijn voor de patiënten voor wie de huidige blaasspoelingen niet werken. Toen professor Jäätelä hier op bezoek was heb ik het met haar besproken en ze was erg enthousiast over het idee. We hebben haar een set blaaskankercellijnen gestuurd en toen ze die behandelde met deze medicijnen bleken de blaaskankercellen inderdaad dood te gaan!"
 

Onderzoek is hard nodig

Nadat ook testen bij zebravissen en muizen in het LUMC goede resultaten gaven, vroeg Zwarthoff samen met dr. Gabri van der Puijm en dr. Geertje van der Horst (beiden LUMC) financiering aan bij het Alpe d’HuZes/KWF-fonds voor het huidige onderzoeksproject. Daarin wil ze de komende twee jaar in menselijke blaascellen voldoende bewijs vergaren om de ontwikkeling van de behandeling echt door te trekken naar de patiënt.
 
Dat is hard nodig, want de perspectieven voor deze groep patiënten zijn troebel. “Als patiënten niet op de BCG-blaasspoeling reageren, is de consequentie nu dat de hele blaas eruit moet, anders wordt de tumor te gevaarlijk. Maar als iemand vijftig jaar oud is en zonder blaas verder moet is dat natuurlijk een drama. Dus als er voor deze categorie patiënten alternatieven zijn, is dat zeer welkom.”
 
Zwarthoff werkt zelf al zo’n 25 jaar aan blaaskanker. “Ik ben gestart met een promotieonderzoek naar plantenvirussen. In de jaren ’80 werden de eerste kankergenen ontdekt en bedacht ik me dat ik graag daarin verder wilde gaan. Ik kijk nog steeds naar kankergenen, dat is een belangrijke tak van mijn onderzoek geworden. Bijvoorbeeld in urinetesten die genetische afwijkingen bij blaastumoren opsporen. Dat gebeurt nu met een kijkonderzoek in de blaas, wat met name mannen minder prettig vinden. Mede dankzij eerdere KWF-financiering hebben we veel werk kunnen doen aan urinediagnostiek.”

Select the Component and add.
Close

Dossier

​​​​Naam: Prof. dr. E.C. (Ellen) Zwarthoff
Instituut: Erasmus MC
Vakgebied: Biochemie
Start onderzoek: 1 november 2016
Looptijd: 2 jaar
Financiering KWF: € 150.544,-