Onderzoeker van de week: Bennie ten Haken

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Bennie ten Haken

We werken aan dingen die wereldwijd een groot toepassingsgebied hebben en menselijke problemen oplossen.

dr. ir. Bennie ten Haken

Uitzaaiingen opsporen met magnetische deeltjes

Als kanker via de lymfevaten uitzaait, komen de tumorcellen meestal eerst in naburige lymfeklieren terecht. Dat is dan ook de eerste plaats waar oncologen zullen zoeken als ze willen weten of een tumor is uitgezaaid. Die zoektocht gaat tegenwoordig een stuk sneller en patiëntvriendelijker dan vroeger. Maar de methode kan altijd nog beter, denkt Bennie ten Haken. Hij onderzoekt aan de Universiteit Twente een nieuwe methode om uitzaaiingen in het hoofd/hals-gebied zichtbaar te maken.
 
Om zijn onderzoek uit te leggen maakt Ten Haken eerst de vergelijking met borstkanker: “Bij borstkanker werden vroeger alle lymfeklieren in de oksel weggehaald. Tegenwoordig heeft een dokter genoeg aan 2 of 3 lymfeklieren uit de oksel en kan hij alsnog goed de diagnose stellen.”

 

Speuren met radioactiviteit

Deze procedure heet de schildwachtprocedure. Idee hierachter is dat je de lymfeklier onderzoekt die het dichtst bij de tumor zit. Deze lymfeklier wordt ook wel de schildwachters- of poortwachtersklier genoemd. Als deze ‘schoon’ is, betekent dat dat de tumor niet is uitgezaaid. En dat de patiënt door de lymfekliersparende ingreep bovendien nog ‘gewoon’ de beschikking heeft over de resterende lymfeklieren, die o.a. een belangrijke rol spelen bij de afvoer van afvalstoffen.
 
Een mooie methode dus, maar wat kan daar nog beter aan? Ten Haken: “Die procedure werkt bij borstkanker met radioactieve deeltjes. Deze maken zichtbaar of er tumorcellen in de lymfeklieren zitten. In Nederland hebben we de beschikking over zulke deeltjes uit de kernreactor in Petten, maar die deeltjes zijn er niet zomaar altijd. En al helemaal niet in andere landen. Daar zijn ze nog aangewezen op die oude procedure uit de tijd van mijn oma en moeder: de hele oksel leeghalen en alle lymfeklieren onderzoeken. Dat is tijdverspilling voor de patholoog en leidt tot meer klachten voor de patiënt.”
 

Hoofd-halstumoren: speuren met magnetisme?

Dan volgt het bruggetje naar hoofd-halstumoren, waar Ten Haken en consorten onderzoek naar doen. Zij willen in dit project uitvinden of dezelfde procedure ook mogelijk is met magnetisch geladen deeltjes. “IJzeroxide. Eigenlijk een soort roest. Een mooi deeltje om mee te werken. Het lijkt biologisch veel op hemoglobine, een stof die we sowieso nodig hebben. Met dat deeltje kunnen we óók aantonen of er uitzaaiingen zijn in de lymfeklieren, en de hele logistiek eromheen is een stuk simpeler dan met de radioactieve deeltjes.”
 
Als wij in dit onderzoek laten zien dat deze magnetische procedure werkt, dan hebben we heel snel de nodige partijen bijeen om bedrijfsactiviteiten op te starten.

Extra interessant aan het onderzoek van Ten Haken is dat er momenteel eigenlijk nog niet zo’n goede procedure bestaat bij hoofd-halskanker. “Dat komt omdat de anatomie in dit gedeelte van het lichaam erg complex is. Daardoor is niet altijd goed zichtbaar of de lymfeklier uitzaaiingen bevat.  Door juist bij deze vorm van kanker dit onderzoek te doen, denken we een uitkomst te kunnen bieden voor deze groep patiënten.”
 
Het onderzoek bestaat uit een aantal fasen. Allereerst wordt de techniek geoptimaliseerd. Dat gaat over de gebruikte apparaten (MRI en een nieuwe ontwikkeld 'eigen' instrument dat de chirurg in de OK kan gebruiken) , en het type magnetische deeltjes. Vervolgens doen 10 patiënten mee aan een zogenaamde ‘validatiestudie’, waarbij de onderzoekers bekijken of de techniek doet wat hij moet doen. Uiteindelijk wacht een vergelijkende studie, waarin de radioactieve procedure rechtstreeks wordt vergeleken met de magnetische procedure. Daar zullen 40 patiënten aan meedoen.
 

Technology for Oncology

Als er iets moois uit zijn onderzoek komt, zijn de vervolgstappen voor opschaling snel gemaakt. Ten Haken ontvangt voor zijn onderzoek namelijk financiering van KWF én van NWO-domein Toegepaste en Technische Wetenschappen, binnen de call ‘Technology for Oncology’. (Zie blok rechts.)
 
Deze ‘combi-financiering’ is perfect voor dit soort onderzoeken, waarbij het niet alleen gaat om vergaren van wetenschappelijke kennis, maar ook om het toepasbaar maken daarvan door bedrijven, aldus de blije onderzoeker: “KWF wil graag de patiëntenzorg vooruit helpen. NWO-domein TTW is dan weer steengoed in het bedrijvengedeelte. Als wij in dit onderzoek laten zien dat deze magnetische procedure werkt, dan hebben we heel snel de nodige partijen bijeen om bedrijfsactiviteiten op te starten. Juist ook omdat de Universiteit Twente veel bedrijfcontacten heeft.”
 
En juist de mogelijkheid om zijn onderzoek toepasbaar te maken waardeert Ten Haken zo aan dit project: “Ik ben ooit begonnen als natuurkundige. Dan zit je in gekke apparaten te werken: deeltjesversnellers, exotische magnetische technieken, noem maar op. Het beste wat je daarmee kan doen op een universiteit is een beter meetinstrument maken dan de rest. Maar verder dan die wereld komt het niet. En nu werken we met de biomedische kant en met technische geneeskunde: dan werk je aan dingen die wereldwijd een groot toepassingsgebied hebben en menselijke problemen oplossen. Dat spreekt mij heel erg aan!”
 
De ‘Technology for Oncology’ projecten worden medegefinancierd uit de Toeslag voor Topconsortia voor Kennis en lnnovatie (TKl) van het Ministerie van Economische Zaken.

Select the Component and add.
Close

Dossier

​​​Naam: dr. ir. B. (Bennie) ten Haken
Instituut: Universiteit Twente
Vakgebied: Beeldvorming
Start project: 2017
Looptijd: 4 jaar
Financiering KWF: 102.208,- euro

Technology for Oncology

KWF en NWO-domein TTW dagen technische en medische wetenschappers uit om samen te innoveren voor de preventie en behandeling van kanker.
Lees meer