Onderzoeker van de week: Annemiek Walenkamp

KWF.nl > Onderzoek > Dit onderzoek maken we mogelijk > Onderzoeker van de week: Annemiek Walenkamp

Het wordt steeds duidelijker hoe groot het effect van levensstijl is op het ontstaan en de terugkeer van kanker.

Dr. Annemiek Walenkamp

​Sporten en chemotherapie: een gezonde combinatie?

Annemiek Walenkamp deed in 2011 mee aan Alpe d'HuZes. Als goed getrainde triatlete fietste de medisch oncoloog uiteindelijk ‘piepend en krakend’ 6x over de finish. Ze weet dus wat je als gezond mens kunt bereiken door veel te sporten. Wat sporten kan opleveren voor haar patiënten die midden in een behandeling met chemotherapie zitten, onderzoekt ze in het Universitair Medisch Centrum Groningen. Het is een van de vele mooie projecten die dankzij Alpe d’HuZes gefinancierd konden worden.
 

Wat is de aanleiding om dit onderzoek te doen?

‘Dat zijn er eigenlijk twee. De eerste is heel positief: patiënten overleven tegenwoordig langer. Daardoor lopen we nu alleen wel aan tegen de langetermijngevolgen van chemotherapie. Overlevenden ontwikkelen vaak allerlei gezondheidsproblemen, zoals hart- en vaatziekten, stofwisselingsziekten of overgewicht, die gedeeltelijk veroorzaakt zijn door de chemotherapie die wij ze 10 of 20 jaar geleden hebben aangedaan. De tweede reden is dat het in de oncologische wereld steeds duidelijker wordt hoe groot het effect van iemands levensstijl is op het ontstaan en de terugkeer van kanker. Er is bijvoorbeeld heel bijzonder onderzoek gedaan bij muizen met borstkanker. Daaruit blijkt dat rondrennen in een tredmolen voor die muizen even effectief is als chemotherapie. De combinatie van chemotherapie en beweging laat hun tumoren zelfs nog verder slinken.’

Het idee dat we op dit gebied heel grote stappen vooruit kunnen zetten, begint zich steeds meer op te dringen.


Wat onderzoek je precies in dit project?

'We hebben bij patiënten gezien dat er al heel vroeg tijdens de chemotherapie veranderingen ontstaan in onder meer de vetsamenstelling van hun bloed en de binnenkant van hun bloedvaten. Deze veranderingen kunnen de voorbode zijn van gezondheidsproblemen op langere termijn. We weten bovendien dat lichaamsbeweging dit soort veranderingen tegengaat. Dan ligt het voor de hand om zo snel mogelijk, dus al tijdens de behandeling, te beginnen met sporten. Tegelijkertijd willen we wel zeker weten dat dat inderdaad zin heeft. Een chemotherapie is al belastend genoeg.’

Wat heeft het onderzoek tot nu toe opgeleverd?

‘We hebben nog geen definitieve resultaten, maar de mensen die meedoen, zijn stuk voor stuk laaiend enthousiast! Je moet je voorstellen dat deze patiënten in een heel rigide patroon zitten. Van dag tot dag is voorgeschreven wat er met ze moet gebeuren, wij leggen ze aan een infuus en zij zien het gif hun arm instromen, dat moeten ze allemaal maar ondergaan. Met de bewegingstherapie hebben ze eindelijk iets dat ze grip geeft, waarmee ze hun situatie zelf kunnen beïnvloeden.’

Met bewegingstherapie hebben patiënten eindelijk iets dat ze grip geeft, iets waarmee ze hun situatie zelf kunnen beïnvloeden.


Wat is het belang van dit onderzoek?

‘Ik kan me voorstellen dat een bewegingsprogramma uiteindelijk een standaard onderdeel wordt van onze behandelingen, net zoals dat nu al na hartinfarcten en bij suikerziekte het geval is. In dat opzicht kan de oncologie nog het nodige leren van andere medische specialismen. Maar ons onderzoek past ook in een groter verhaal. In de medische wetenschap groeit de overtuiging dat ongeveer de helft van alle kankergevallen het gevolg is van ongezonde leefgewoontes en dus in principe te voorkomen is. Roken is in dat opzicht natuurlijk veruit de grootste boosdoener, maar het wordt ook steeds duidelijker dat verkeerde voeding en te weinig beweging kunnen bijdragen aan het ontstaan van kanker. Als we eerlijk moeten toegeven dat de helft van de kankergevallen te voorkomen is, dan móeten we daarop inzetten. Ik vind dat we deze boodschap als oncologische gemeenschap sterker moeten uitdragen. Er ontstaat dus echt een nieuw inzicht, ons onderzoek moet een nieuw steentje bijdragen aan de stapel met bewijs.’

Wat vind je van Alpe d'HuZes?

‘Ik vond het een fantastische ervaring om met ons UMCG-team mee te doen aan Alpe d'HuZes. Die week in Frankrijk was bijzonder indrukwekkend. Al die mensen die daar voor niks en zo gedreven bezig zijn, al die mensen die iemand verloren hebben of midden in hun ziekteproces zitten. De hele berg ademt een week lang een mix van verdriet en hoop, dat vond ik heel aangrijpend. 

De hele berg ademt een week lang een mix van verdriet en hoop, dat vond ik heel aangrijpend.


Het concept van Alpe d'HuZes, de combinatie van sporten en grip krijgen op je situatie, vind ik ijzersterk. Ons onderzoek ligt in het verlengde daarvan. Het is moeilijk om dat onderzoek gefinancierd te krijgen. We gaan er niet morgen kanker mee opheffen, vooruitgang op dit gebied gaat met kleine stappen en is een zaak van de lange adem. Ik durf te zeggen dat dit onderzoek zonder Alpe d'HuZes niet gedaan had kunnen worden.’

Select the Component and add.
Close

Dossier

​Naam: dr. A.M.E. (Annemiek) Walenkamp
Instituut: UMC Groningen
Vakgebied: medische oncologie
Start onderzoek: 1 mei 2012
Looptijd onderzoek: 4 jaar
Financiering KWF: 606.200,- euro