Gynaecoloog Cor de Kroon over baarmoederhalskanker en HPV

Dr. Cor de Kroon

Impact baarmoederhalskanker is vele malen groter

Elk jaar krijgen ongeveer 750 vrouwen in Nederland baarmoederhalskanker en ongeveer 200 overlijden eraan. Dit kan voorkomen worden met de HPV-vaccinatie. Wij vroegen gynaecoloog-oncoloog Cor de Kroon het hemd van het lijf over baarmoederhalskanker, de behandelingen en de HPV-vaccinatie.

De  gynaecoloog van het Leids Universitair Medisch Centrum kan het zich nog goed herinneren. 'Twee jaar geleden kwam een zwangere patiënte op mijn spreekuur. Ze had last van bloedverlies tijdens haar zwangerschap en vreesde voor een miskraam. Het bleek baarmoederhalskanker. De zwangerschap afbreken wilde ze niet. ‘De baby heeft me gewaarschuwd voor de kanker’, zei ze. ‘Deze zwangerschap heeft me gered en ik wil dat de baby het overleeft.’ Dat raakte me. We hebben samen naar mogelijke behandelingen gekeken en besloten een behandeling te doen waarbij ze de zwangerschap zou kunnen behouden. In eerste instantie waren de behandelingen succesvol en beviel ze van een kerngezonde baby. Na de bevalling ging de behandeling door. Zoals we al vreesden kwam kort na de laatste behandeling de kanker al terug. Helaas is ze niet lang daarna overleden.'

Is bloedverlies bij iedereen een signaal van baarmoederhalskanker?

'Niet altijd maar het is wel een belangrijk signaal: bloedverlies tussen de menstruaties door en vooral bloedverlies tijdens of na het vrijen zijn belangrijke signalen. Bij vrouwen die daar last van hebben, moet baarmoederhalskanker worden uitgesloten. Dat betekent overigens niet dat er altijd baarmoederhalskanker is bij bloedverlies tijdens of na het vrijen.'

Wat voor behandelingen krijgen vrouwen met baarmoederhalskanker?
‘Dat hangt af van hoe groot de tumor is. Hoe groter de tumor, hoe ingewikkelder de behandeling en hoe meer kans op bijwerkingen.  Als de tumor heel klein is of als er sprake is van een voorloperstadium van baarmoederhalskanker kan een kleine operatie voldoende zijn. We halen dan een stuk van de baarmoedermond weg. Als er sprake is van een grote tumor, dan is er de kans op uitzaaiingen. Baarmoederhalskanker zaait uit via de lymfeklieren. Als er geen aanwijzingen zijn voor uitzaaiingen in de lymfeklieren en de tumor is niet al te groot, dan wordt de baarmoeder weggehaald, een radicale baarmoederverwijdering noemen we dat. Als je de baarmoeder weghaalt kun je geen kinderen meer krijgen. Soms krijgen vrouwen na de verwijdering nog bestralingen of een combinatie van bestralingen en chemotherapie. Dit leidt natuurlijk ook tot bijwerkingen.’

Wat zijn die bijwerkingen?

‘Als je de baarmoeder weghaalt kun je geen kinderen meer krijgen. Ook kunnen soms blaasproblemen ontstaan. Vrouwen voelen niet dat ze moeten plassen, of het lukt hen niet om de blaas helemaal te legen. Deze vrouwen moeten zichzelf dan katheteriseren. Soms wel twee keer per dag. Andere gevolgen zijn problemen met seks.  Als er een stuk van de baarmoedermond wordt weggehaald, vergroot dit het risico op vroeggeboorte.
Zo’n stukje weghalen is niet prettig het is pijnlijk en gaat gepaard met bloedverlies. Als meerdere keren een stukje weggehaald moet worden, kan dat leiden tot littekenvorming. Vrouwen kunnen daardoor niet zwanger worden. En dat heeft natuurlijk impact op de relatie, op je leven en op je vriendengroep want die krijgen misschien wel kinderen. Dat is ontzettend moeilijk.’

Maar dit hoeft dus niet. De vaccinatie tegen baarmoederhalskanker bestaat inmiddels 11 jaar. Maar minder dan de helft van de meisjes in de leeftijd van 12-13 jaar laat zich vaccineren tegen HPV. Dat minder ouders hun dochters laten inenten tegen HPV komt vooral door twijfels over het vaccin. Wat voor twijfels?

‘Volgens mij zijn er vooral twijfels over de veiligheid. Er gaan heel veel verhalen rond waaruit zou blijken dat de vaccinatie ernstige bijwerkingen heeft. Bovendien zijn bij veel ouders de risico’s en gevolgen van (een voorloperstadium van) baarmoederhalskanker onbekend. Daarbij is een HPV- infectie een seksueel overdraagbare aandoening. Ik denk dat weinig ouders willen nadenken over dat hun dochter van 12 een seksueel overdraagbare aandoening zou kunnen krijgen.’ 

Wat vind jij hiervan?
‘Zonde. Je doet je dochter tekort als je alleen maar focust op mogelijke bijwerkingen en de bewezen werking van het vaccin negeert. De HPV-vaccinatie is de ultieme manier om baarmoederhalskanker te voorkomen.’ 

Je hoort vaak dat ouders twijfelen om hun dochters te vaccineren vanwege de verhalen over bijwerkingen zoals chronische vermoeidheid. Is dat terecht?

‘Het feit dat een meisje chronisch vermoeid wordt 6,10 weken of 3 maanden nadat ze een HPV prik heeft gehad, betekent natuurlijk niet dat dit door de prik komt. Als je kijkt naar het aantal meisjes in Nederland met chronische vermoeidheid dan zie je dat dit aantal juist gedaald is sinds de invoering van het HPV-vaccin. Dat betekent niet dat die daling komt door het vaccin, maar het is wel een aanwijzing dat het aantal meisjes met chronische vermoeidheid in elk geval niet is toegenomen. Er is dus geen reden om te denken dat de HPV-vaccinatie een belangrijke rol speelt in het krijgen van chronische vermoeidheid. We weten ook al heel lang dat chronische vermoeidheid een ziekte is en veel voorkomt bij meisjes in de leeftijd van 13-14 jaar.’

En hoe zit dat met de ander veelgenoemde bijwerking van het vaccin: onvruchtbaarheid?
‘Onvruchtbaarheid komt ontzettend veel voor. Als een meisje gevaccineerd is met HPV en niet zwanger kan worden, is het heel makkelijk om het op de vaccinatie te gooien. Er zijn echter honderden verklaringen voor onvruchtbaarheid.’

Wat wil je ouders meegeven die twijfelen?

‘Ik zou twee dingen willen adviseren: verdiep je in wat HPV doet met mensen. Verdiep je in de gevolgen van een HPV-infectie die het lichaam zelf niet opruimt.  Dan heb ik het over baarmoederhalskanker. Besef wat dat betekent voor een meisje, of vrouw. Laat je niet gek maken door de verhalen die je hoort over de vaccinatie. En als je jezelf gek laat maken, dan nog moet je de afweging maken hoe groot de kans is dat je dochter deze bijwerkingen krijgt. Zet dit af tegen de mogelijke gevolgen van HPV en het voordeel dat ze kan hebben van de HPV-vaccinatie. Nogmaals je doet je dochter tekort als je alleen maar blijft focussen op mogelijke bijwerkingen waarvan we niet eens weten of ze van het vaccin komen, en daarbij de bewezen werking negeert.'