Nieuwste winnaars Bas Mulder Award

KWF.nl > Help jij ons? > Alpe d'HuZes > Nieuwste winnaars Bas Mulder Award

​Ik heb grote bewondering voor mensen die überhaupt één keer die berg opkomen. Zes keer gaat mijn verbeeldingsvermogen volledig te boven.

Dr. Denise Hilling

Jonge onderzoekers barstensvol ambitie

Alpe d'HuZes en KWF loven jaarlijks de Bas Mulder Award uit, een prijs voor jonge ambitieuze kankeronderzoekers. Mirjam Belderbos, Denise Hilling, Robbert Spaapen, Geert Litjens en Pia Kvistborg zijn de meest recente winnaars. De Bas Mulder Award stelt hen in staat baanbrekend onderzoek te verrichten en nieuwe onderzoekslijnen uit te zetten.

Pia Kvistborg

Immunotherapie geldt als een van de grootste doorbraken van de afgelopen jaren. Het uitgangspunt van deze revolutionaire behandelmethode is simpel: stimuleer het afweersysteem van de patiënt om kankercellen aan te vallen zoals het ook bacteriën, virussen en andere indringers te lijf gaat. Hoe spectaculair de resultaten van immunotherapie soms ook zijn, de behandeling slaat niet bij iedere patiënt aan. Tot nu toe is niet goed duidelijk hoe dat komt.

Dr. Pia Kvistborg (39 jaar), wetenschapper bij het Antoni van Leeuwenhoek, gaat daarom onderzoeken welke patiënten het meest gebaat zijn bij immunotherapie: "We willen achterhalen hoe de behandeling het afweersysteem beïnvloedt en verbetert. We gaan kijken naar genen en eiwitten die daarbij een rol spelen en hoe het afweersysteem er voor, tijdens en na de therapie uitziet. Hopelijk geeft dat inzicht bij welke patiënten het afweersysteem op de juiste manier geactiveerd wordt." Die kennis is erg belangrijk, want de behandeling is niet zonder risico: "Patiënten kunnen ernstige darmontstekingen of huiduitslag ontwikkelen. Als je weet dat de therapie gaat werken, is dat een acceptabel risico, maar als die zekerheid ontbreekt, is dat nog maar de vraag. Als we dus weten bij wie de behandeling aanslaat, kunnen we onnodige bijwerkingen voorkomen. En kosten besparen, want het is een ontzettend dure behandeling."

Pia's onderzoek concentreert zich op een immunotherapiebehandeling bij melanoompatiënten: "Het betreft een behandeling met antilichamen die de rem opheft die kankercellen op het afweersysteem hebben. Daardoor wordt het afweersysteem actiever." Het fascineert Pia mateloos: "Het complexe, wankele evenwicht van het afweersysteem boeit me enorm. Aan de ene kant moeten onze afweercellen indringers opruimen, aan de andere kant willen we niet dat ze ons eigen lichaam aanvallen.  Kankercellen nemen een bijzondere positie is, omdat ze uit onze eigen cellen zijn ontstaan. De uitdaging is het afweersysteem zo te manipuleren dat het kanker als lichaamsvreemd beschouwt, maar gezond weefsel met rust laat."

In 2013 deed Pia zelf mee aan Alpe d'HuZes. Ze bewaart er goede herinneringen aan: "Het was een unieke ervaring. Niet alleen vanwege de sportieve prestatie, maar ook vanwege de overweldigende support en betrokkenheid van iedereen. Er hangt een heel speciale sfeer die ik bij andere evenementen nog nooit ben tegengekomen." Met haar 4 beklimmingen heeft ze niet alleen een bijdrage geleverd aan een betere toekomst voor kankerpatiënten, maar er ook een nieuwe hobby aan overgehouden: "Ik had nog nooit gewielrend. Speciaal voor Alpe d'HuZes heb ik een racefiets gekocht en ben ik gaan trainen. Sindsdien fiets ik met regelmaat."

Geert Litjens

Volgens dr. ir. Geert Litjens (31 jaar), biomedisch ingenieur bij het Radboudumc in Nijmegen, staan we op een tweesprong in de behandeling van kanker: er zijn steeds meer persoonlijke  behandelingen, maar de vraag is welke patiënten ook daadwerkelijk behandeld moeten worden. “We behandelen nu zo’n 70% van de patiënten met prostaatkanker, terwijl nog geen kwart van de patiënten er aan overlijdt. Veel patiënten hebben de behandeling dus niet echt nodig. Een groot probleem gezien de zware mogelijke bijwerkingen, zoals incontinentie en impotentie.”

Het is dus belangrijk om goed vast te stellen hoe agressief de tumor is. Pathologen proberen onder de microscoop een inschatting daarvan te maken. “Bij borstkanker bijvoorbeeld door te tellen hoeveel cellen zich delen, dat zegt iets over de activiteit van de tumor. Maar met miljoenen cellen is schatten moeilijk. En dan is celdeling nog maar één van de vele aspecten die een patholoog in het microscoopbeeld moet analyseren”, weet Litjens.

De oplossing? “Computers kunnen met een bepaald type wiskundig algoritme, ‘deep learning’, grote hoeveelheden data analyseren. Dat gebeurt bijvoorbeeld al bij genetisch onderzoek. Wij zijn de een van de eerste onderzoeksgroepen die medische beelden gaan analyseren met dit algoritme. Daarmee verwachten we veel beter te kunnen bepalen welke patiënten hoe behandeld moeten worden.”

De jonge onderzoeker hield als kind al van computers en puzzels en is blij dat hij die interesse kan combineren met medisch onderzoek: “Ik heb in mijn omgeving te maken gehad met kanker. Dan vraag je je toch af ‘kunnen we daar niet meer aan doen?’ Ik ben in de gelukkige omstandigheid om daar aan mee te werken, dat is voor mij de drijvende kracht om onderzoek te doen.”

Geert Litjens is tijdens de koersweek niet alleen aanwezig om de Bas Mulder Award in ontvangst nemen, maar hij wist de berg ook nog eens hardlopend te bedwingen tijdens Alpe d'HuZus.

Robbert Spaapen

Ons afweersysteem kan kankercellen herkennen en aanvallen, maar helaas hebben tumoren verschillende sluwe maniertjes ontwikkeld om afweercellen te ontwijken. Dr. Robbert Spaapen (36 jaar) onderzoekt in het laboratorium van Sanquin (Amsterdam) hoe tumorcellen op microniveau verstoppertje spelen. Hij richt zich daarbij op zogenaamde glycolipiden op de buitenkant van tumorcellen. Dat zijn een soort antennes, opgebouwd uit vet en suiker. Tumorcellen met veel van deze antennes worden niet herkend door het afweersysteem, waardoor ze hun eigen gang kunnen gaan en uitgroeien.
 
“In mijn onderzoek wil ik voor verschillende vormen van kanker bepalen of die glycolipiden een rol spelen. We hebben tumorcellen van patiënten waar we dat op kunnen testen”, vertelt Spaapen. Extra veelbelovend: een mogelijke therapie is er al! “Er is een medicijn dat dat de aanmaak van die glycolipiden verhindert. Het wordt al toegepast bij bepaalde stofwisselingziekten. Ik wil in dit project uitzoeken of het ook werkt voor kankercellen.”
 
De onderzoeker zal overigens ook zelf zijn beste trapper voor zetten op de Alpe d’HuZes: zijn doel is om 4 keer de berg te bedwingen. Samen met nog een aantal sportieve collega's. De Sanquin-onderzoekers hadden een week voor de start al een mooi sponsorbedrag op weten te halen: “We hebben taarten verkocht in de kantine en op een hondenshow tegen betaling foto’s van de honden gemaakt. Ik kan vol trots vertellen dat de teller al op ruim 11.000 euro staat en daar komt vast nog een mooie eindsprint overheen in de laatste dagen!”
 
Spaapen benadrukt tot slot nog maar eens het belang van de Alpe d’HuZes: “Onderzoek is duur, maar er is in de jaren dat het evenement bestaat ontzettend veel geld bij elkaar gefietst. En daar is veel progressie mee geboekt. Als je vergelijkt waar we nu staan met de behandeling van kanker ten opzichte van 10 jaar geleden; daar zit een enorme stijgende lijn in.”  
 

Mirjam Belderbos

Kinderarts in opleiding dr. Mirjam Belderbos (33 jaar) doet onderzoek naar acute lymfatische leukemie. Ze richt zich daarbij vooral op de werking van chemotherapie tegen de ziekte: “Vroeger dachten we dat alle cellen in een tumor ongeveer even gevoelig waren voor chemotherapie. Als je dan maar genoeg chemotherapie gaf, zou je uiteindelijk de laatste tumorcel doden en was de ziekte over. Helaas blijkt het veel ingewikkelder.”

“Een tumor bestaat uit tien tot de macht twaalf kwaadaardige cellen”, rekent Belderbos voor. “Die cellen zijn niet allemaal hetzelfde. Er zijn verschillende groepen cellen binnen een tumor, groepen met hun eigen genmutaties en eigenschappen. Wat ik nu wil gaan onderzoeken is of dat uitmaakt voor de behandeling van acute lymfatische leukemie met chemotherapie: is het zo dat die cellen verschillen in gevoeligheid voor chemotherapie? En moeten we op basis van die gevoeligheid van individuele groepjes cellen meer, minder of andere chemotherapie geven om de behandeling te verbeteren?”

Hoewel de onderzoeker geen fanatieke fietser is, weet ze wel uit eigen ervaring wat duursport inhoudt: “Mijn grootste passie is wedstrijd- en lange-afstandzwemmen. Ik ben momenteel in training voor een race van 28 kilometer.” Voor de deelnemers aan de Alpe d’HuZes heeft ze de volgende boodschap in petto: “Jullie inzet en enthousiasme is indrukwekkend, en inspireert me om me nóg meer in te zetten om kanker de wereld uit te helpen. Samen bedwingen we die berg!”

Denise Hilling

Dr. Denise Hilling (35 jaar) zit in de laatste fase van haar opleiding tot oncologisch chirurg. In het LUMC en het Antoni van Leeuwenhoek doet ze onderzoek naar de chirurgische behandeling van patiënten met endeldarmkanker. Of beter gezegd: het achterwege laten van een chirurgische behandeling. Dat kan patiënten namelijk veel leed besparen: "Een operatie bij endeldarmkanker is een zware ingreep met kans op ernstige complicaties zoals incontinentie of seksuele disfunctie. Als het veilig is om niet te opereren, heeft dat de voorkeur."

Om die reden doet Denise onderzoek naar het zgn. 'watch-and-wait'-beleid (ook wel 'wait-and-see'). Deze behandelstrategie houdt in dat patiënten die goed reageren op chemotherapie en bestraling geen operatie krijgen, maar zorgvuldig in de gaten worden gehouden met MRI, CT en kijkonderzoek (coloscopie). Het doel van Denises onderzoek is tweeledig: "Aan de ene kant hoop ik aan te tonen dat de methode veilig is en aan de andere kant hoop ik dat we deze behandeling vaker kunnen aanbieden."

Om meer patiënten te laten profiteren, is het noodzakelijk om beter te kunnen vaststellen dat de tumor na chemotherapie en bestraling echt verdwenen is: "De huidige technieken zijn niet 100% accuraat. Bindweefsel wordt nog regelmatig aangezien voor tumorweefsel, wat resulteert in onnodige operaties. Wij hopen dat onderscheid met nieuwe fluorescentietechnieken beter te kunnen maken. Wij spuiten hiervoor een lichtgevend stofje in dat alleen in de tumorcellen terechtkomt. Tijdens een kijkonderzoek zien we aanwezige tumorcellen letterlijk oplichten."

Denise is ontzettend dankbaar voor de kans die Alpe d'HuZes haar biedt: "Ons onderzoek had anders niet gedaan kunnen worden. Ik heb grote bewondering voor mensen die überhaupt één keer die berg opkomen. Zes keer gaat mijn verbeeldingsvermogen volledig te boven." 

Select the Component and add.
Close